martes, 19 de abril de 2022

O carro que mirou a Xulia/El coche que miró a Julia

(EN CASTELLANO MÁS ABAJO)

A Lúa encantáballe pasar horas falando coa súa avoa Xulia. Sempre estaba devecendo polas súas historias. Contáballe cousas que tiñan acontecido alí mesmo pero que resultaban exóticas polo afastadas no tempo.

A avoa era unha señora grande, con aspecto de matrona. Movíase pouco e con torpeza debido a unha atrofia nas cadeiras que facía que as súas pernas se cruzaran dun xeito estraño, unha por diante da outra, o que lle impedía camiñar con normalidade. Só podía dar pequenos pasos, axudada por unhas muletas. Colocaba con dificultade o pé dereito uns centímetros máis adiante e a continuación arrastraba o esquerdo. Estes curtos movementos eran a súa única posibilidade de desprazamento. Ademais, facía tempo que os seus ollos estaban cegos debido a unhas cataratas que ninguén soubera eliminar. Isto non lle impedía recoller nun moño un pelo branco e liso que tiña saudades da fermosa melena doutro tempo. Non sempre fora cega, por iso adoecía do instinto de achegarse aos demais a través do tacto. Porén, os sentidos dos que seguía a gozar, como cando era cativa, eran o gusto e o olfato. Encantáballe comer e facíao con auténtico pracer, malia a súa avanzada idade.

Polo demais, os seus días pasaban con lentitude. A falta de mobilidade obrigáballe a reducir o seu espazo vital a dous cuartos: unha pequena estancia, onde tiña a súa cama, e un antigo salón, que facía tempo que perdera a súa función e ata o nome. Nun lado do salón, preto da ventá, colocárase unha vella cadeira de brazos feita de vimbio. O seu enorme corpo permanecía alí sentado durante case todo o día, forrado con coxíns, para evitar chagas e feridas. Case non se movía, agás para ir ao baño ou, ao final do día, cando atravesaba con esforzo os escasos metros que a separaban do seu cuarto. A ventá permanecía cuberta cuns lixeiros visos, que lle daban intimidade de cara á rúa, pero permitíanlle sentir o calor do sol que penetraba a través do cristal nos días despexados. Ese rincón constituía o espazo máis vivo daquela estancia demasiado grande, onde se amoreaban mobles vellos e descoxuntados, parcialmente tapados cunha saba. Un colchón apoiado na parede servía a Lúa de improvisado espazo de xogos. Nel deixábase caer de costas e sentía como o seu pequeno corpo rebotaba. O antigo papel que cubría as paredes adquirira co tempo un ton amarelento, case marrón. Faltaba xa en moitas zonas e as beiras rotas constituían para a nena unha irresistible tentación que facía aumentar de xeito progresivo a superficie de parede que ía quedando ao descuberto.

Ás veces Lúa pensaba, con tristura, que era unha sorte que a súa avoa non puidera ver aquela sala convertida en trasteiro. Como eses recunchos onde o vello abandóase con desleixo, decídese o inservible, ou esquécese o que un día quixemos. Como se a avoa fora un trasto máis.

Lúa adoraba á súa avoa. Moitas veces achegábase a ela paseniño e notaba, con sorpresa, unhas bágoas silandeiras que corrían polas súas meixelas engurradas cando pensaba que ninguén a vía. Canto daría Lúa, entón, por coñecer o que atormentaba aquela mente cansada de vida. Canto lle tivera gustado ser valente, preguntar, e ter as respostas. Existe algún tipo de instinto infantil, aprendido a moi curta idade, que nos alonxa do mundo adulto, aínda incomprendido, e nos coloca nunha situación de espectadores, de calados aprendices de vida ante misterios que, por alleos, nin ousamos explorar. Lúa seguía a observala calada, facíao a miúdo, mirábaa e, ao cabo, avergoñada de presenciar un intre íntimo que a ela no lle correspondía coñecer, íase de novo, paseniño, case que camiñando nas puntas.

Noutras ocasións, vía como á súa avoa se lle iluminaba a cara, cada vez que algún membro da familia, ou esa amiga de toda a vida que a visitaba de vez en cando, quedaban ao seu carón falando dos vellos tempos ou dalgunha nova que viñan de emitir pola radio. Á avoa Xulia encantáballe conversar. As visitas eran a súa única relación co mundo.

Lúa sempre estaba desexando pasar tempo con ela. En canto tiña ocasión, achegaba unha cadeiriña de madeira co asento de esparto tecido, que tiña o tamaño adecuado á súa altura, e alí sentada, cos cóbados sobre os xeonllos, a cara apoiada nas mans e os ollos fixos na súa avoa, pedíalle que lle contara algunha das súas historias. A nai de Lúa adoitaba intervir para dicirlle que deixara en paz á avoa e non estivera sempre amolándoa. Porén, a avoa ría con gusto e sempre a defendía:

Déixaa estar, non me molesta, ao contrario, acompáñame.

Nunha destas ocasións, a avoa contoulle que cando tiña a súa idade vivía nunha pequena casiña nunha aldea preto de alí. A aldea contaba só con media ducia de casas situadas na beira dun camiño que seguía cara ao monte. Ela adoitaba percorrer parte de aquel camiño para ir á fonte a por auga. Tamén cando axudaba á súa nai a levar alimentos ao mercado: ovos, ás veces algún polo, e as verduras que recollían dunha pequena horta. Cando volvían do mercado, viñan cargadas coas provisións que necesitarían ata á súa seguinte visita, que adoitaba repetirse cada mes.

O mercado era un acontecemento social no que coincidían persoas de todas as aldeas do redor. Non só era o sitio dos intercambios comerciais, senón un espazo de encontro con coñecidos e familiares e un auténtico foro de novas e informacións de todo tipo. A visita ao mercado era un baile de sons, olores e cores para aquela nena que nunca tiña ido moito máis lonxe. Mulleres e homes gritaban ofrecendo as súas mercadorías. Todo o mundo falaba, negociaba e preguntaba prezos e calidades, mesmo se non levaban o produto. Este intercambio continuo, que non sempre parecía conducir a un fin, intrigaba e seducía á cativa, que o miraba todo e escoitaba abraiada, como querendo asimilar os porqués daquel mundo dos adultos, que non era quen de comprender.

Había postos con galiñas e coellos que se axitaban e gritaban como se coñeceran o seu próximo final. Había un grande no que se amoreaban teas de todas as cores que as mulleres remexían sen parar. Os postos de froitas e verduras cambiaban coa época do ano e constituían un auténtico calendario que, xunto cos cambios de tempo, a lonxitude dos días e as noites, os partos dos animais e outra morea de datos que a natureza proporcionaba con xenerosidade, facían que os nenos aprenderan a relacionarse co seu entorno sen necesidade de estudalo nos libros. Pero o mellor de todo era o posto do panadeiro: desprendía un arrecendo a pan recen feito tan penetrante que parecía poder mascarse. O panadeiro era un home grande, cunha cara sempre iluminada por un amplo sorriso. Nunca esquecía levar ao mercado unha provisión de pequenos boliños con forma de monecos, cos que agasallaba aos nenos e nenas. Naturalmente estes eran os primeiros en arremuiñarse ao seu redor. Os máis madrugadores axudábanlle a descargar os cestos onde levaba as grandes bolas de pan, algunhas de ata varios quilos de peso e, unha vez colocado o posto, íanse co seu premio entre un rebumbio de grazas e adeuses.

Xulia sempre pensou que o seu gusto pola comida e o pracer que toda a vida lle produciran os sabores e os olores, procedía das súas vivencias naquel mercado, que se lle quedaron gravadas a lume, preservando do desgaste eses sentidos que puido conservar ata o final.

Ese era o mundo máis exótico que coñecía aquela nena. Ás veces, cando volvía do mercado, mentres camiñaba xunto á súa nai, volvíase e miraba ao horizonte, alá onde o camiño se facía máis pequeno e máis estreito, antes de desaparecer nunha curva, e pensaba como serían as cousas detrás desa curva.

Un día que Xulia se atopaba xogando diante da súa casa, viu como se achegaba algo que tiña un certo parecido cunha carreta, pero que se movía sen tracción animal. Era todo negro, de metal relucente, con un teito de lona tamén negra. Diante levaba dúas luces como dous grandes ollos que a miraron mentres se achegaba e que seguiron adiante sen volverse, case que desprezativos, con esa seguridade que da o sentirse interesante mentres te miran. Dentro ían sentadas dúas persoas, que lle sorriron e a saudaron coa man. O home suxeitaba unha gran roda, parecida ás catro sobre as que se movía o vehículo, pero máis bonita, toda de madeira brillante. A muller levaba un vestido branco e un gran sombreiro. As súas mans ían enfundadas nunhas luvas de encaixe, tamén brancas, que lle chegaban ata o cóbado. Xulia ficou abraiada e pensou que podería ser unha noiva ou se cadra unha princesa. Dende logo, era a señora máis elegante que tiña visto nunca.

Máis tarde alguén lle dixo que aquelo era un carro. Permaneceu un bo anaco mirándoo, mentres se afastaba en medio dunha nube de po, entre ruídos que asemellaban algo así como unha mestura de ruxidos e toses.


Nunca viras un carro, avoa?!

Claro que non Lúa. Estouche a falar de 1920 e eu vivía nunha aldea cunhas poucas casas.

Papá sempre conta que cando el era coma min non existían os ordenadores, pero eu pensaba que os carros existían... dende fai polo menos un século!

A avoa botouse a rir.

Tes razón, os carros existen dende fai polo menos un século, o que pasa é que a túa avoa é moi vella!.

        ___________________________________________________

 

A Pati le encantaba pasarse horas hablando con su abuela Julia. Siempre estaba ávida de sus historias. Le contaba cosas que habían ocurrido allí mismo y que, sin embargo, resultaban exóticas por lo lejanas en el tiempo.

La abuela era una señora grande, con aspecto de matrona. Se movía poco y con torpeza debido a una atrofia en las caderas que había hecho que sus piernas se cruzasen de una forma extraña, una por delante de la otra, lo que le impedía caminar con normalidad. Solo podía dar pequeños pasos, ayudada por unas muletas. Colocaba con dificultad el pie derecho unos centímetros más adelante y a continuación arrastraba el izquierdo. Estos cortos movimientos eran su única posibilidad de desplazamiento. Además, hacía tiempo que sus ojos estaban ciegos debido a unas cataratas que nadie había sabido eliminar. Esto no le impedía recogerse en un moño un pelo blanco y liso que añoraba la hermosa melena de otro tiempo. No era ciega de nacimiento, por eso carecía del instinto de acercarse a los demás a través del tacto. En cambio, los sentidos de los que seguía gozando como cuando era niña, eran el gusto y el olfato. Le encantaba comer y lo hacía con auténtico placer, a pesar de su avanzada edad.

Por lo demás, sus días transcurrían con lentitud. La falta de movilidad la obligaba a reducir su espacio vital a dos habitaciones: un pequeño cuarto, donde tenía su cama, y un antiguo salón, que había perdido hacía tiempo su función y hasta el nombre. En un lateral del salón, al lado de la ventana, se había colocado un viejo sillón de mimbre. Su enorme cuerpo permanecía allí sentado durante casi todo el día, forrado con cojines para evitar llagas y heridas. Apenas se movía, salvo para ir al baño o, al final del día, cuando atravesaba con esfuerzo los escasos metros que la separaban de su habitación. La ventana permanecía cubierta con unos ligeros visillos, que le daban intimidad de cara a la calle mientras le permitían sentir el calor del sol que penetraba a través del cristal en los días despejados. Ese rincón constituía el espacio más vivo de aquella estancia demasiado grande, donde se acumulaban muebles viejos y destartalados, parcialmente tapados con una sábana. Un colchón apoyado en la pared servía a Pati de improvisado espacio de juegos. En él se dejaba caer hacia atrás y sentía como su pequeño cuerpo rebotaba. El antiguo papel que cubría las paredes había adquirido un tono amarillento, casi marrón. Faltaba ya en muchas zonas y los bordes rotos constituían para la niña una irresistible tentación que hacía aumentar de forma progresiva la superficie de pared que iba quedando al descubierto.

A veces Pati pensaba, con tristeza, que era una suerte que su abuela no pudiese ver aquella sala convertida en trastero. Como esos rincones donde lo viejo se abandona con descuido, se decide lo inservible, o se olvida lo que un día quisimos. Como si la abuela fuese un trasto más.

Pati adoraba a su abuela. Muchas veces se acercaba a ella con sigilo y notaba, con sorpresa, unas lágrimas silenciosas que corrían por sus arrugadas mejillas cuando pensaba que nadie la veía. Cuánto hubiera dado por conocer lo que atormentaba a aquella mente cansada de vida. Cuánto le hubiese gustado ser valiente, preguntar, y tener las respuestas. Existe algún tipo de instinto infantil, aprendido a muy tierna edad, que nos aleja del mundo adulto, aún incomprendido, y nos coloca en una situación de espectadores, de callados aprendices de vida ante misterios que, por ajenos, ni osamos sondear. Pati seguía observándola callada, lo hacía a menudo, la miraba y, al rato, avergonzada de presenciar un momento íntimo que a ella no le correspondía conocer, se iba de nuevo, despacito, casi de puntillas.

En otras ocasiones, veía cómo a su abuela se le iluminaba la cara, cada vez que algún miembro de la familia, o esa amiga de toda la vida que la visitaba de vez en cuando, se quedaban a su lado hablando de los viejos tiempos o de alguna noticia que acababan de emitir por la radio. A la abuela Julia le encantaba conversar. Las visitas eran su única relación con el mundo.

Pati siempre estaba deseando pasar un rato con ella. En cuanto tenía ocasión, acercaba a su sillón una sillita de madera con el asiento de esparto tejido, que tenía el tamaño adecuado a su altura, y allí sentada, con los codos sobre las rodillas, la cara apoyada en las manos y los ojos fijos en su abuela, le pedía que le contase alguna de sus historias. La madre de Pati solía intervenir para decirle que dejara en paz a la abuela y no fuera siempre a importunarla. Pero la abuela se reía con gusto y siempre la defendía:

Déjala estar, no me molesta, al contrario, me hace compañía.


En una de estas ocasiones, la abuela le contó que cuando tenía su edad vivía en una pequeña casita en un pueblo cercano. El pueblo contaba solo con media docena de casas situadas a orillas de un camino que seguía en dirección a la montaña. Ella solía recorrer parte de ese camino para ir a la fuente a por agua. También cuando ayudaba a su madre a llevar alimentos a un mercado cercano: huevos, a veces algún pollo, y las verduras que recogían de una pequeña huerta. Cuando volvían del mercado, venían cargadas con las provisiones que necesitarían hasta su siguiente visita, que solía repetirse cada mes.

El mercado era un acontecimiento social en el que coincidían personas de todos los pueblos de los alrededores. No solo era el lugar de los intercambios comerciales, sino un espacio de encuentro con conocidos y familiares y un auténtico foro de noticias e informaciones de todo tipo. La visita al mercado era un baile de sonidos, olores y colores para aquella niña que nunca había ido mucho más lejos. Mujeres y hombres gritaban ofreciendo sus mercancías. Todo el mundo hablaba, negociaba y preguntaba precios y calidades, aunque no se llevasen el producto. Este intercambio continuo, que no siempre parecía conducir a un fin, intrigaba y seducía a la niña, que lo miraba todo y escuchaba asombrada, como queriendo asimilar los porqués de aquel mundo de los adultos, que no era quién de comprender.

Había puestos con gallinas y conejos que se agitaban y gritaban como si conociesen su cercano final. Había un tenderete grande en el que se amontonaban telas de todos los colores que las mujeres revolvían sin parar. Los puestos de frutas y verduras cambiaban con la época del año y constituían un auténtico calendario que, junto con los cambios de tiempo, la longitud de los días y las noches, los partos de los animales y otro sinfín de datos que la naturaleza proporcionaba con generosidad, hacían que los niños aprendiesen a relacionarse con su entorno sin necesidad de estudiarlo en los libros. Pero lo mejor de todo era el puesto del panadero: desprendía una fragancia a pan recién hecho tan penetrante que parecía poder masticarse. El panadero era un hombre grande, con una cara colorada y siempre iluminada por una amplia sonrisa. Nunca olvidaba llevar al mercado una provisión de pequeños bollitos con forma de muñecos, con los que obsequiaba a los niños. Naturalmente estos eran los primeros en arracimarse a su alrededor. Los más madrugadores le ayudaban a descargar los cestos donde llevaba las grandes hogazas, algunas de hasta varios kilos de peso y, una vez colocado el puesto, se iban con su premio entre una algarabía de gracias y adioses.

Julia siempre pensó que su gusto por la comida y el placer que toda su vida le produjeron los sabores y los olores, procedía de sus vivencias en aquel mercado, que se le quedaron grabadas a fuego, preservando del desgaste esos sentidos que pudo conservar hasta el final.

Ese era el mundo más exótico que conocía aquella niña. A veces, cuando volvía del mercado, mientras caminaba junto a su madre, se daba la vuelta y miraba al horizonte, allá donde el camino se hacía más pequeño y más estrecho, antes de desaparecer en una curva, y pensaba cómo serían las cosas detrás de esa curva.

Un día que Julia se encontraba jugando delante de su casa, vio acercarse algo que tenía cierto parecido con un carro, pero que se movía sin tracción animal. Era todo negro, de metal brillante, con un techo de lona también negra. Delante llevaba dos luces como dos grandes ojos que la miraron mientras se acercaba y que siguieron adelante sin volverse, casi despreciativos, con esa seguridad que da el sentirse interesante mientras te miran. Dentro iban sentadas dos personas, que le sonrieron y la saludaron con la mano. El hombre sujetaba una gran rueda, parecida a las cuatro sobre las que se movía el vehículo, pero más bonita, toda de madera brillante. La mujer llevaba un vestido blanco y un enorme sombrero. Sus manos iban enfundadas en unos guantes de encaje, también blancos, que le llegaban hasta el codo. Julia quedó asombrada y pensó que podría ser una novia o quizás una princesa. Desde luego, era la señora más elegante que había visto nunca.

Más tarde alguien le dijo que aquello era un coche. Permaneció un buen rato mirándolo, mientras se alejaba en medio de una nube de polvo, entre ruidos que se le antojaron algo así como una mezcla de rugidos y toses.


¡¿Nunca habías visto un coche, abuela?!

Por supuesto que no Pati. Te estoy hablando de 1920 y mi pueblo era una aldea con un puñado de casas.

Papá siempre cuenta que cuando él era como yo no existían los ordenadores, pero yo creía que los coches existían... ¡desde hace por lo menos un siglo!

La abuela se echó a reír.

Tienes razón, los coches existen desde hace por lo menos un siglo, ¡lo que pasa es que tu abuela es muy vieja!.

 

Lucía Medina Navarro


martes, 22 de febrero de 2022

Alternativas reais á crise desde o Consumo Responsable

O presente artigo escribino en nome da Asociación de Comercio Xusto e Consumo Responsable A cova da Terra, de Lugo, e foi publicado no xornal dixital Praza Pública en abril de 2012:
http://praza.com/opinion/230/alternativas-reais-a-crise-desde-o-consumo-responsable/#dsq-comment-502564994
Dez anos despois, coa asociación xa desaparecida, mentres revisaba escritos gardados no ordenador, sorprendeume –ou quizais non tanto– ver que, aínda que os datos poidan estar obsoletos, o artigo é perfectamente asumible na actualidade. Unicamente revisei os enlaces das referencias. Da medo que os problemas nos que estamos sumerxidos neste terrible sistema capitalista que nos envolve, non só non melloran senón que se enquistan e empeorar de continuo.


Neste proceso que estamos a vivir, de asentamento feroz do sistema capitalista ata as súas últimas consecuencias, o capital dita as regras polas que teñen que rexirse, tanto o mercado internacional, como as relacións laborais, e ata os gobernos, teoricamente soberanos. A mostra máis clara témola nas recentes actuacións do sistema financeiro, que deron lugar a esta mal chamada crise, e nas decisións que seguiron, co apoio incondicional aos bancos utilizando o diñeiro público en cantidades vergonzantes, para seguir enriquecendo aos que controlan estes mecanismos, mentres se recorta en servizos sociais básicos, se cuestiona o público, se eliminan empregos, se baixan salarios e, en definitiva, se socava todo o que permite a vida digna das persoas, en favor dunha nova acumulación de capital e poder nunhas poucas mans.
Os bancos levan tomado un billón de euros do Banco Central Europeo, para tapar os seus buracos especulativos, a un interese dun 1%, a metade o ano pasado e a outra metade a principios deste, cifras que non terán que devolver ata dentro de 3 anos. Pero é que nos anos anteriores a suma dos “rescates” aos bancos de toda Europa supuxo uns 4,6 billóns de euros, o que equivale aproximadamente a 11.500 euros por habitante. Isto non é novo. O sistema capitalista leva moito tempo facendo o seus experimentos polo mundo adiante. En cifras que quizais non estean totalmente actualizadas, pero que, en todo caso, poderán ser aínda peores: as 50 empresas transnacionais máis grandes do mundo teñen vendas maiores que o PIB dos 150 países máis pobres do planeta; as 225 persoas máis ricas acumulan máis diñeiro que o 47% da poboación  máis pobre; en España, en 2008, o PIB per cápita era de 30.621 euros, pero no reparto, o 19% da poboación controla o 77,5% do PIB que está en mans privadas, mentres ao 81% restante lle toca o 22,5% do PIB que está en mans privadas; desde os anos 60 ata os 90 as diferenzas existentes entre os habitantes máis ricos do planeta (20% de la poboación mundial) e o 80 % máis pobre, aumentaron dun 30 % ata un 82 %, e esa tendencia estase a acrecentar, sen ir máis lonxe, o dono de Inditex segue a escalar postos no ranking dos homes máis ricos do planeta, é dicir, os ricos seguen facéndose máis ricos e os pobres máis pobres; en 2010 España situouse no terceiro posto do mundo en producir un maior número de ricos declarados, ata un 18% (129.000 persoas) de incremento, mentres o desemprego crecía practicamente nesa mesma proporción (21%).
Por iso a crise non é algo temporal que se poda resolver coas mesmas premisas que a crearon. Por iso dicimos que isto, máis que unha crise, é o resultado lóxico do funcionamento de este sistema capitalista, que pon ao capital por riba das persoas.
Desde unha organización como A Cova da Terra, lembramos sempre que o xurdimento do comercio xusto se debeu a unha reivindicación lanzada polos países do Sur, para denunciar as inxustas relacións económicas e comerciais internacionais, que condenaban a boa parte da poboación mundial á pobreza ou a condicións laborais absolutamente indignas. Resultaba doado mirar cara a outro lado cando pensabamos que nada disto nos ía afectar de preto, pero os recentes acontecementos, os xa indicados e tamén a recente reforma laboral, que supón un cambio total de base no modelo de relacións laborais, indican claramente en que lado da balanza estamos cada un de nós. Igual que vimos sinalando desde hai anos, agora tamén podemos escoller entre deixar que este sistema siga a ditar as regras que están a empobrecer cada vez a máis persoas en todo o mundo, ou podemos tentar cambiar as cousas desde distintas frontes.
Unha desas frontes é o noso xeito de vida, empezando polo consumo e tendo en conta toda a cadea, desde as persoas produtoras ás consumidoras, as nosas relacións coas empresas, o tipo de produción e consumo que fomentan, e a propia utilización do diñeiro e as súas consecuencias. Quizais nos sorprenda descubrir que con cada pequeno acto de consumo (tomar un café, comprar uns zapatos…) estamos a posicionarnos sobre temas tan importantes como a distribución da riqueza no mundo ou os dereitos humanos e laborais. Normalmente infravaloramos o poder do consumidor/a para facer cambiar as regras do mercado.
No Estado Español o 81% da poboación compra os seus alimentos e outros produtos nalgunha das grandes cadeas de distribución, e tan só 5 empresas e 2 centrais de compras controlan o 75% de toda a distribución alimentaria. A gran distribución concentra o 60% do valor de beneficio monetario que xera toda a cadea agroalimentaria, o que supón unha competitividade inasumible por parte do pequeno comercio e, por tanto, un maior acaparamento de poder económico por parte desas grandes empresas. Os produtores/as non deciden os prezos, que en moitos casos están por debaixo do custe de produción, e multiplícanse ata por sete desde a orixe ata o destino. Por outra banda, o 20% da poboación mundial (que vive nos países enriquecidos) consome o 80% dos recursos do planeta, namentres máis de 1.200 millóns de persoas viven con menos de 1 euro ao día.
Fai falta un cambio, por tanto, no noso modelo de consumo. A nivel individual podemos e debemos optar, en primeiro lugar por diminuír e racionalizar o noso consumo. E podemos variar a nosa cesta da compra, apostando polos mercados locais, e os produtores/as máis próximos, moito mellor si producen en ecolóxico. Cada vez é máis fácil participar en cooperativas de consumo ecolóxico e organizacións de comercio xusto, que permiten pedir información para restablecer os vínculos de confianza sobre a orixe dos produtos e achegar o consumidor ao modelo de produción. Cando isto non sexa posible, o pequeno comercio de proximidade permite manter o tecido social dos nosos pobos e cidades e xera postos de traballo. Existen, así mesmo, empresas de economía solidaria, que poñen ás persoas por riba do beneficio económico. E opcións de banca ética, que poñen a traballar o nosos diñeiro en favor das persoas e dos proxectos social e ambientalmente respectuosos, en vez de apoiar á banca convencional, con toda a súa traxectoria de espolio do diñeiro público, comercio de armas e abusos á poboación. Podemos e debemos escoller esas opcións diferentes, sinalándolle ao sistema os métodos produtivos, laborais e comerciais que aprobamos e os que condenamos1.
A nivel colectivo, é importante analizar as condicións que o sistema impón para dificultar estas opcións, e empezar a reivindicar que parar conseguir que os produtores poidan vivir dignamente, cultivando produtos de calidade ligados á súa realidade social, ecolóxica e cultural, necesitamos uns mercados locais viables e necesítamos normativas que apoien a produción ecolóxica en vez de “multala” como ocorre actualmente. Por exemplo, o custe do selo de garantía non debería repercutirse no produto ecolóxico, é máis, debería existir unha taxa, superior ao que agora supón ese selo, pero aplicada á contaminación que provoca a produción convencional; actualmente o sobreprezo fai menos competitivos aos produtos máis sans e respectuosos co medio. Do mesmo xeito, as medidas de control da contaminación dos cultivos ecolóxicos están a repercutir negativamente sobre o propio produtor ecolóxico, cando este debería ser protexido, e as esixencias de coidados, distancias e responsabilidades na contaminación (casos vergonzosos teñen ocorrido cos transxénicos) deberían apuntar a quen contamina.
Sería moi longo falar aquí de todas as experiencias interesantes que se están a dar e que tentan cambiar a concepción sobre a calidade de vida que nos ven de ensinar o sistema actual. Deixaremos só dous exemplos para que poidades seguir investigando: as moedas complementarias (bancos de tempo, sistemas monetarios alternativos e complementarios, sistemas de troco, etc.) e as reivindicacións dunha renda básica universal2.
Coñecer e probar novas estratexias que nos fagan libres respecto a un sistema depredador permitirá que poidamos loitar tamén de xeito colectivo por un cambio real para todas e todos.

1PARA SABER MÁIS:
http://www.economiasolidaria.org/
https://es.wikipedia.org/wiki/Consumo_responsable
https://coop57.coop/
https://www.fiarebancaetica.coop/
https://www.somenergia.coop/es/
https://somosconexion.coop/

2PARA SABER MÁIS:
https://www.researchgate.net/publication/322966307_Monedas_complementarias_dinero_con_valores
https://es.wikipedia.org/wiki/Moneda_complementaria
https://www.bdtonline.org/
https://rentabasicadelasiguales.coordinacionbaladre.org/
http://www.rentabasica.net/

jueves, 14 de octubre de 2021

Adaptarse o sufrir

 Cando era pequena non soportaba o sabor do tomate nin o do pemento. Bastaba un anaco que se escapara ao meu escrutinio e non fora apartado a tempo, para que o meu corpo reaccionara cun amago de vómito, unha resposta desproporcionada vinculada a un sabor que se superpoñía a todos os demais, máis abundantes, pero que non por agradables dominaban.

Aínda non era unha adulta, quizais doce ou catorce anos, cando tomei a difícil decisión de enfrontarme ao problema. Por comodidade para min e por necesidade social, para non “montar números” cada vez que comera fóra ou con outras persoas, para non ser esa persoa sen modais, que non sabe comportarse en público.

Empecei con anaquiños milimétricos de tomate que cortaba ata que xa non era capaz de reducilos máis e introducía un nunca máis de un de cada vez nunha cullerada de calquera comida que me gustara. Pasado un tempo de adaptación, puiden ir poñendo anacos cada vez máis grandes. Non sei canto tempo pasou ata que o sabor do tomate empezou a non resultarme desagradable, pode que un ano, non moito máis. Meses despois volvérase incluso agradable. Cando comprobei os bos resultados do experimento, decidín repetilo co pemento. Esta vez os inicios foron máis duros e necesitei máis tempo, pero actualmente gozo de ambos, encántame comer e procuro sabores novos e variados que me estimulan, lonxe de preocuparme por se algo non me gusta.


Do mesmo xeito, as persoas sentimos a necesidade de encaixar no mundo. Os adolescentes fan grupo, visten igual e repiten actitudes de outros para ser aceptados. Aos adultos góstanos pensar que temos decisión sobre a nosa vida, pero góstanos aínda máis pensar que podemos alcanzar certa tranquilidade ou un grado suficiente de felicidade. O problema é que o mundo está cheo de morte e destrución gratuítas, perpetradas polo afán de riqueza dos poderes correspondentes, pola desafección ao noso redor ante os exiliados das guerras ou da fame; máis preto, familias desafiuzadas, empregos precarios, barrios enteiros sumidos na pobreza...

Non parece un panorama que permita tranquilidade nin felicidade ningunha, pero a tristeza ou o enfado permanentes nin son cómodos para nós nin soportables como compaña para os que nos rodean.

Existen persoas equilibradas que poden ser conscientes da realidade, por dura que sexa, actuar en consecuencia, con sentido crítico, con capacidade de resposta e, á vez, ser pacientes, comprensivas e cariñosas coas persoas que as rodean. Pero son poucas. Tan envexables como excepcionais. O común dos mortais procura a adaptación para que o sabor a morte ou a pobreza non lle provoque o vómito. E, para iso, o sistema ten as súas normas e os seus xeitos: o exceso de información provoca saturación e desinformación; a desinformación é o mellor xeito de non pensar no que non se coñece e a saturación provoca rechazo e súmase ao estrés dunha vida e uns horarios laborais esgotadores.

As propostas en positivo inducen ao lecer, á desconexión dos problemas, ao consumismo como procura da felicidade e, por todo isto, á aceptación do sistema tal como nos ven dado: a mirar para outro lado cando procede, a non preguntar polo que o poder non conta, a que o que non se nomea non existe, a que o que se repite ata a saciedade nos medios sexa a verdade absoluta, aínda que so sexa por insistencia, e a aceptar todo isto mastigándoo en anaquiños ata que nos acostumamos ao sabor.

Se non queremos comportarnos dese xeito, somos uns/unhas inadaptados/as, persoas pouco felices, mala compaña, socialmente insoportables, sempre críticas con todo...

Mellor crer que o sistema non está tan mal, que é o mellor dos posibles, que a democracia é tal, que a información oficial é a verdade, que os gobernos gobernan por enriba dos intereses económicos, que os servizos sociais funcionan, pero que tampouco teñen que funcionar demasiado porque o traballo dignifica e quen non o ten é porque non quere...

Na sociedade do individualismo, dos libros de autoaxuda, do hedonismo como relixión e da sospeita contra o veciño que pode romper con todo isto, ademais de contaxiarnos un virus, non existe o dereito ao sufrimento, só a condena para aqueles aos que lles tocou nalgunha ruleta rusa non buscada. O resto debe ser feliz e non mirar contra quen. E, por tanto, non existe o dereito á protesta, só a lóxica procura da adaptación para tentar non ser permanentemente infeliz e asocial.

                        _______________________________


Cuando era pequeña no soportaba el sabor del tomate ni el del pimiento. Bastaba un trozo que se escapara a mi escrutinio y no fuera apartado a tempo, para que mi cuerpo reaccionara con un amago de vómito, una respuesta desproporcionada vinculada a un sabor que se superponía a todos los demás, más abundantes, pero que no por agradables dominaban.

Aún no era una adulta, quizás doce o catorce años, cuando tomé la difícil decisión de enfrentarme al problema. Por comodidad para mí y por necesidad social, para no “montar números” cada vez que comiera fuera o con otras personas, para no ser esa persona sin modales, que no sabe comportarse en público.

Empecé con trocitos milimétricos de tomate que cortaba hasta que ya no era capaz de reducirlos más e introducía uno nunca más de uno de cada vez en una cucharada de cualquier comida que me gustara. Pasado un tiempo de adaptación, pude ir poniendo trozos cada vez más grandes. No sé cuanto tiempo pasó hasta que el sabor del tomate empezó a no resultarme desagradable, puede que un año, no mucho más. Meses después se había vuelto incluso agradable. Cuando comprobé los buenos resultados del experimento, decidí repetirlo con el pimiento. Esta vez los inicios fueron más duros y necesité más tiempo, pero actualmente disfruto de ambos, me encanta comer de todo y busco sabores nuevos y variados que me estimulan, lejos de preocuparme por si algo no me gusta.


Del mismo modo, las personas sentimos la necesidad de encajar en el mundo. Los adolescentes hacen grupo, visten igual y repiten actitudes de otros para ser aceptados. A los adultos nos gusta pensar que tenemos decisión sobre nuestra vida, pero nos gusta aún más pensar que podemos alcanzar cierta tranquilidad o un grado suficiente de felicidad. El problema es que el mundo está lleno de muerte y destrucción gratuitas, perpetradas por el afán de riqueza de los poderes fácticos de turno, por la desafección a nuestro alrededor ante los exiliados de las guerras o del hambre; más cerca, familias desahuciadas, empleos precarios, barrios enteros sumidos en la pobreza...

No parece un panorama que permita tranquilidad ni felicidad ninguna, pero la tristeza o el enfado permanentes ni son cómodos para nosotros ni soportables como compañía para los que nos rodean.

Existen personas equilibradas que pueden ser conscientes de la realidad, por dura que sea, actuar en consecuencia, con sentido crítico, con capacidad de respuesta y, a la vez, ser pacientes, comprensivas y cariñosas con las personas que las rodean. Pero son pocas. Tan envidiables como excepcionales. El común de los mortales busca la adaptación para que el sabor a muerte o a pobreza no le provoque el vómito. Y, para eso, el sistema tiene sus normas y sus maneras: el exceso de información provoca saturación y desinformación; la desinformación es el mejor modo de no pensar en lo que no se conoce y la saturación provoca rechazo y se suma al estrés de una vida y unos horarios laborales agotadores.

Las propuestas en positivo inducen a la diversión, a la desconexión de los problemas, al consumismo como búsqueda de la felicidad y, por todo esto, a la aceptación del sistema tal como nos viene dado: a mirar para otro lado cuando procede, a no preguntar por lo que el poder no cuenta, a que lo que no se nombra no existe, a que lo que se repite hasta la saciedad en los medios sea la verdad absoluta, aunque solo sea por insistencia, y a aceptar todo esto masticándolo en trocitos hasta que nos acostumbramos al sabor.

Si no queremos comportarnos de ese modo somos unos/as inadaptados/as, personas poco felices, mala compañía, socialmente insoportables, siempre críticas con todo...

Mejor creer que el sistema no está tan mal, que es el mejor de los posibles, que la democracia es tal, que la información oficial es la verdad, que los gobiernos gobiernan por encima de los intereses económicos, que los servicios sociales funcionan, pero que tampoco tienen que funcionar demasiado porque el trabajo dignifica y quien no lo tiene es porque no quiere...

En la sociedad del individualismo, de los libros de autoayuda, del hedonismo como religión y de la sospecha contra el vecino que puede romper con todo esto además de contagiarnos un virus, no existe el derecho al sufrimiento, solo la condena para aquellos a los que les tocó en alguna ruleta rusa no buscada. El resto debe ser feliz y no mirar contra quien. Y, por tanto, no existe el derecho a la protesta, solo la lógica búsqueda de la adaptación para intentar no ser permanentemente infeliz y asocial.


Lucía Medina Navarro

setembro 2021

lunes, 12 de julio de 2021

DESESPERANZA

Por fin está decidido, será mañana. Mi muerte será mañana.

No se trata de que tenga prisa por morir, más bien la vida se me agotó. Me quedé sin fuerzas, sin ánimo, no digamos nada de la esperanza, si es que alguna vez la tuve, y ahora también el dinero. Así que poco sentido tendría seguir como un fantasma aparentando vida, cruzar las calles cuando el semáforo cambia a verde y mirar sin ver a todas esas figuras desconocidas que caminan sin parar de un sitio a otro, como si formaran parte de alguna coreografía inédita que nos obliga a movernos siempre, hacia un lado o hacia otro.

¿Cuánto importa una vida? ¿Cuánto importa mi vida? Millones de personas no cuentan. Niños que mueren de una diarrea que podría curarse por un euro. Niñas vendidas como esclavas sexuales. Se trata de matemática sencilla: Para que unos tengan mucho, otros tienen que carecer de casi todo. Y de frases hechas: Es lícito querer tener más y ganar dinero; la cara amable de una sociedad vampirizada.

En el mundo al revés la lógica es una lógica acumulativa sin cuartel, asesina de nos con enfermedades baratas, de mujeres y niñas que ni siquiera son cifras. Mientras, los que siempre ganan están detrás del telón, nunca son los que luchan en las guerras, ni los que salen perdiendo, ni los que mueren.

¿Qué hacer? Con lo fácil que sería evitar el abuso de una multinacional, de un banco o, digamos, de un oligopolio eléctrico, con solo decidir a qun no le damos nuestro dinero. Pero qué difícil es no ser abusados cuando no queremos creer en la fuerza que tenemos en nuestras propias manos.

¿Sería posible negarse a luchar, matar y morir inútilmente? ¿Confiar y colaborar en beneficio propio y de los otros? ¿Darle otro uso a la riqueza para que la gente viva con dignidad, en vez de emplearla en guerras, abusos, o acumulaciones estrafalarias? Pero, entonces, no viviríamos en esta sociedad. Entonces, yo no moriría mañana.


Esto es lo que le Marta en el diario que encontró mientras recogía las pertenencias de su madre. Habían pasado dos días desde su entierro, no tenía una noción clara de cómo transcurrieron esas horas, pero no había parado de recoger, empaquetar, limpiar... No quería estar quieta porque entonces sentiría un vacío infinito y se derrumbaría. No entendía, ni quería aceptar, el deseo de su madre de decidir el día de su muerte. No estaba enferma, ni desahuciada, ni nada parecido; ella estaba allí para ayudarla si la necesitaba; se sentía rechazada por su propia madre y no podía pararse a pensarlo porque algo se le rompía dentro y solo quería gritar. Sin embargo, siguió leyendo. Era una pequeña libreta de tapas negras, como su contenido. No tenía muchas páginas escritas. Se saltó algunas hacia atrás.

Primero necesité a mi madre, supongo que como todo el mundo.

Después la amé, mientras dejaba de amar a mi padre.

Pero un humo gris nubló la visión del camino y fui ciega por respirar rencor.

Dándole la espalda al cariño, me aislé en busca de otro amor y ya no pude regresar por un camino roto.

La parca vino y se los llevó, pero me dejó el rencor.

Después llovió sobre mis certezas y algunas brumas se aclararon, pero ya era tarde para el amor. Ya era tarde para mí. Fue tarde, incluso, antes de la negra muerte.


Su madre no acostumbraba a hablar de sí misma y de sus sentimientos, pero ahora Marta combinó, en su mente, fragmentos de conversaciones y llenó los vacíos con sus propias deducciones. La conclusión fue que su madre había tenido una infancia poco feliz, quizás no fue muy querida y tampoco supo acercarse a sus padres. Luego quiso alejarse de ellos. Marta sabía que de jovencita había tenido una relación muy absorbente: se fue a vivir con aquel chico, puede que él fuera ese otro amor que buscaba, pero aquello salió mal. Lo poco que conocía de esa etapa le había llegado por otros familiares, su madre nunca le habló de ello, pero ocurrió que el exceso de control que, al principio, confundió con amor, acabó en maltrato. Se libró de aquella situación y acabó por ser la mujer fuerte e independiente que Marta conoció, pero no pudo volver atrás, nunca arregló la relación con sus padres, que fue muy distante hasta que ellos murieron. Esto sí se lo había comentado su madre en alguna ocasión, pero no pensó que lo vivía con ese rencor y esa negrura que destilaba el texto.

Marta lloró como no lo había hecho desde hacía mucho tiempo. Lloró por sí misma, por su madre, por su abuela y el abuelo que no conoció y a quien su madre no amó. Lloró ese río de lágrimas que encauzaba su línea familiar.

Tanto lloró que al final se quedó dormida, agotada. La noche anterior no había descansado nada. Durmió hasta el día siguiente. Despertó con el sol que brillaba a través de la ventana. El recuerdo de los días anteriores la golpeó de inmediato, pero el descanso había cubierto de una pátina suave esos sentimientos tan negros, y ahora le venían a la mente recuerdos de su madre muy diferentes a los que reflejaba aquella pequeña libreta.

Las fotografías que aparecían detrás de sus ojos, mientras miraba la luz del sol sin ver nada, eran de su madre riendo y contándole historias interesantes; de su madre cuidando a su abuela, a pesar de los silencios que había entre ellas; de su madre besándola con una enorme sonrisa y ojos enamorados. No siempre fue la persona que escribió ese diario.

Marta se sentía inquieta. Afortunadamente ella tenía un gran apoyo en su hija Alba, pero ahora no estaba segura de haberle demostrado todo el cariño que le profesaba. Ese día la abrazó con fuerza y ella se quedó sorprendida. Alba se preocupó por las ojeras negras que nunca había visto antes en la cara de su madre.

Si quieres me quedo contigo estos días, no hay prisa para retomar la universidad, no estás bien mamá—Marta rompió a llorar—. Siento mucho lo de la abuela, siento que te afecte tanto, déjame ayudarte, podemos hacer algo que te distraiga un poco.

Si hija, vamos a hacer cosas juntas, a partir de ahora te voy a acompañar en esas luchas de las que tanto me hablas y que hasta ahora no vi como mías, y te voy a resarcir de muchas ausencias. No lloro solo por tu abuela, lloro por mí y por ti, porque nos contemplo como reflejadas en esos juegos de espejos que se ven unos en los otros hasta el infinito. Así veo ahora nuestra saga familiar de mujeres tristes, que no saben querer ni se sienten queridas, y que llevan a sus espaldas todo el dolor del mundo. No quiero eso para nosotras, hija, no quiero perpetuar esa estirpe suicida, o que te puedas sentir malquerida.

Mientras decía esto, a Marta se le agolpaban imágenes de su hija: de niña, mirando asombrada el televisor lleno de caras tristes de niños hambrientos, a la vez que le hacía preguntas que ella no podía responder; portando pancartas, cuando aún estaba en el instituto, contra las guerras o a favor del ecologismo; participando en actividades feministas; o esas otras que solo había visto en fotos, mientras hacía un alegato como representante de alumnos en alguna huelga o protesta universitaria. A su hija le importaban las personas, la justicia, el planeta... Y ella no había tenido la sensibilidad de acercarse a todo lo que era esencial en su vida. Pero, ahora, aprendería a mirar el mundo con sus ojos para construir juntas un futuro mejor para ellas y para las mujeres que vendrían después. Ahora, tras leer el diario de su madre, Marta había recibido un tortazo, un empujón que le decía: “¡Despierta! Yo ya no estoy, pero tu hija sí, y te espera”.

Alba le estaba hablando.

Tranquila mamá, sé que me quieres, solo que cada cual tiene su carácter, y no todo el mundo es dado a las caricias o a demostrar lo que siente.

Marta reaccionó abrazando a su hija, que se quedó algo asombrada por segunda vez. La llenó de besos mientras Alba reía y secaba las lágrimas que surcaban las mejillas de esa madre atormentada, casi desconocida. Vio pasar por esos ojos todo el amor, la admiración y el agradecimiento que intentaba mostrarle torpemente.

Todo estaba dicho en esa mirada, sin las palabras que nunca había encontrado. Sellado y rubricado con un abrazo infinito. El abrazo que Alba recordaría toda su vida y que inició una nueva relación con su madre.

Lucía Medina Navarro

abril 2020


sábado, 26 de junio de 2021

Mi vida en un vuelo

Los aviones me gustan desde que era niño. El aeropuerto quedaba cerca de la casa de mis padres. Me sentaba en la puerta y los veía cruzar el cielo. Pasaba tanto tiempo mirándolos que sabía los horarios de muchos de ellos. Pero lo que más me gustaba era que mi padre me llevara cerca de las pistas a ver los despegues y aterrizajes. Podía pasarme horas allí parado. Mi padre era paciente y sonreía al ver lo feliz que me hacían esas visitas. Una vez me subí a uno.

Tengo 62 años, así que eso ocurrió en un tiempo en el que pocas personas podían permitirse un billete de avión. Mis padres tenían un amigo que trabajaba en el aeropuerto. Un día nos hizo un bonito regalo a varios niños de familias amigas: una visita “guiada” a un avión que acababa de aterrizar. Las limpiadoras se afanaban para dejarlo listo antes del siguiente vuelo y el comandante seguía a bordo. Fue muy simpático con nosotros que lo mirábamos todo con asombro. Encendió las luces de los paneles, nos contó para qué servían algunos de aquellos mandos y nos dejó sentarnos, por turnos, en los asientos del piloto y el copiloto. Para mí aquel fue uno de los días más bonitos de la infancia. Lo recuerdo con tanta nitidez como si hubiese ocurrido hace un par de años.

Luego, durante la dictadura, los aviones se convirtieron en los protagonistas de los “vuelos de la muerte”. No dije que soy argentino. Se llevaron a nuestros vecinos, un matrimonio joven. Nunca volví a saber de ellos. Ella estaba embarazada. No sé que fue de aquella criatura. Durante cuatro meses la casa quedó vacía, después otras personas la ocuparon. Jamás hablamos de aquello. Tres años más tarde yo me cambié de barrio. Algunas noches aún me despierto aterrorizado. A pesar de ser consciente de que los aparatos y la ciencia de la aviación no tenían responsabilidad alguna en los actos de los asesinos, durante mucho tiempo tuve sentimientos encontrados acerca de mi afición.

La posibilidad de acceder a estudios relacionados con la aviación estaba vetada para mí. Eran muy caros. Aún miro pasar aviones siempre que puedo, aunque ahora con más conocimientos: tengo libros sobre mecánica, aerodinámica y aviación; veo películas y documentales sobre el tema; en fin, sigue siendo mi gran pasión, así que la disfruto y le dedico la mayor parte de mi tiempo libre. Por si se lo preguntaban, sí, ya he subido a un avión, muchas veces; ahora los vuelos resultan mucho más asequibles y es la mejor forma de cubrir las grandes distancias de un país como el mío.

Sin embargo, hoy miro a uno muy concreto que se aleja. En él va mi hija. Su madre y yo acabamos de pasar por un proceso de divorcio largo y penoso, en el que quedo como único culpable. Me enfadé, grité, le pedí explicaciones por esta distancia que solo me parece un castigo. Con mi hija no he sabido hablar y ella ha escogido bando. Ve el enfado de su madre y lo reproduce. La adolescencia es una época difícil, ya no es una niña, pero tampoco una adulta. Se van a vivir a cuatrocientos kilómetros de mí. Nuestra última conversación fue hace una hora, en el aeropuerto, antes de cruzar la puerta de embarque. Prometí llamarla a menudo e ir a visitarla cuando pueda. Asintió con la cabeza, pero mantuvo el gesto adusto. No pude ir más allá. El avión despegó y no dejo de mirarlo. Mis lágrimas empañan los prismáticos mientras escudriño cada parte del aparato para convertirlo en algo propio, más familiar, ya que se lleva un trocito de mí que no sé si recuperaré algún día. Ahora tengo un reto que cumplir: ser, en la distancia, el padre que no supe ser en la cercanía.

Lucía Medina Navarro

octubre 2020



martes, 13 de abril de 2021

UN TRABAJO DIVERTIDO

 El suelo era un damero. Las paredes habían perdido el tono rosa pastel original, que ahora aparecía desigual y sucio en algunas zonas. No había mesas. Una fila de sillas alineadas en uno de los lados permitían descansar a los clientes entre baile y baile. Un surco negro y desconchado marcaba en la pared la altura de las sillas y el tiempo que pasaba por aquella sala como por la vida de los que allí nos encontrábamos una noche tras otra. La barra, al entrar a la derecha, sostenía a varios sujetos pegados a un vaso de tubo que, con la espalda apoyada, observaban a las parejas que bailaban.

Mi cliente, en ese momento, era un tipo gris. Era de mi altura, moreno, con un pequeño bigote que parecía querer negar cierta calvicie escondida bajo unos cabellos largos cuidadosamente colocados cubriendo la parte superior de la cabeza de un lado a otro. No me había dado cuenta de que me hablaba.

¿Me escuchas? Decía que vaya trabajo divertido el tuyo. Siempre entre música.

Podría enseñarte los callos de mis pies. Pero, claro, no lo haré.

Le dediqué una sonrisa mientras asentía levemente con la cabeza. Sonaba un bolero tranquilo, uno de los que más me gustaban.

Sí, la música era lo mejor de aquel trabajo, en el que bailaba sin descanso durante horas, por unas monedas, con desconocidos solitarios que, de paso, ahogaban en mí sus frustraciones. Ella me acompañaba, a veces calmaba mi ánimo y otras me empujaba, en esos momentos de desmayo que volvían cada vez más a menudo.

No te imaginas lo terrible que es trabajar en una oficina. Todos los días iguales y, encima, aguantar a un jefe plasta. La verdad es que vengo aquí a relajarme. Me encanta la música y disfruto con el baile.

De plastas y de días iguales sé un rato largo, pero tampoco te lo contaré.

Y no creas que el sueldo compensa. Para nada. Pero, en fin, es lo que hay.

Sonreí de nuevo y me encogí de hombros. La canción acababa. Me enseñó otra moneda, quería repetir baile.

¡Ánimo! Tocaba un vals. Esa noche mis pies se agotarían y, quizás, mañana, mi hijita y yo podríamos hacer tres comidas. No siempre era así.


Lucía Medina Navarro

2020

viernes, 9 de abril de 2021

LA ÚLTIMA REDADA

   

Pedro sentía pasión por el cine. No tenía otros hobbys. Trabajaba de contable en una pequeña empresa como tantas otras. Los números siempre se le habían dado bien y en su elección de estudios influyó la búsqueda de un título rápido, que no le costara mucho esfuerzo y le diera una salida relativamente fácil al mercado laboral. Pero el trabajo era para él meramente alimentario. Todo su tiempo libre lo dedicaba a ver películas, leer sobre el tema y hacer sus pequeñas producciones, aunque siempre como aficionado. Tenía una web a la que subía sus vídeos, opiniones y recomendaciones, y compartía en las redes su pasión con varios cientos de personas.

La aburrida infancia de Pedro, el raro del pueblo que no participaba en los juegos habituales de otros niños a los que les gustaba subir a los árboles, matar pájaros con tirachinas o torturar a ranas o lagartijas, cambió el día que se inauguró el cine. A él no le gustaban esos juegos. Era introvertido, prefería leer o que le contaran una buena historia. Por eso el cine fue un descubrimiento. Era una sala de paredes desconchadas, con una sábana blanca sujeta a la pared y viejas sillas que intentaban seguir líneas rectas. Una aplicada limpiadora las recolocaba tras cada pase, después de barrer los restos de cáscaras de nueces de las que los niños se proveían en los nogales que abundaban en el pueblo. Había un solo pase semanal, que se anunciaba mediante un cartel en la puerta de la sala. No daba mucha información, pero a Pedro le daba igual, no se perdía una película, el cine fue el segundo descubrimiento más importante de su adolescencia. El primero fue el despertar de su deseo sexual. Y de esto también hablaban las películas.

Ya de adulto, su afición se vio coartada por la difícil accesibilidad a ciertas cintas que no se distribuían por los canales habituales de las grandes productoras y distribuidoras. Además había otro problema: en su país estaban prohibidas las películas en las que apareciesen secuencias consideradas pornográficas o “contra las buenas costumbres”, frase que servía de saco para todo lo que el gobierno decidiera meter en él. O bien censuraban esas imágenes, o simplemente no se proyectaban en cines. Las películas prohibidas se conseguían en internet y se compartían en un pequeño grupo cerrado dentro de la red, pero echaba de menos verlas en pantalla grande. No era la pornografía lo que le atraía. Se rebelaba contra la falta de libertad que le impedía ver cualquier película sin cortes ni prohibiciones. Por eso, de vez en cuando, se arriesgaba a ir a aquella sala de cine que hacía pases a puerta cerrada. Se trataba de un cine clásico, que trabajaba en la forma habitual, con películas infantiles por las tardes y filmes comerciales después. Sus puertas se cerraban invariablemente a las once de la noche. Nada indicaba la actividad nocturna dirigida a ese grupo selecto de espectadores.

Para Pedro la experiencia mezclaba miedo y excitación. No podía explicar lo que lo impulsaba a exponerse a una multa, o quizás a algo peor, pero tampoco se lo preguntaba demasiado, era su derecho y su forma de reivindicarlo, era su pasión y su forma de disfrutarla. Si lo habitual en su indumentaria era el color, cuando iba a aquellas sesiones vestía invariablemente de negro y se calaba una gorra. Daba una vuelta por los alrededores y después entraba a paso rápido mientras miraba hacia todos lados con disimulo. Al salir tenía las mismas precauciones y caminaba a paso rápido hasta alejarse de la zona. Todos los que acudían conocían el riesgo, así que las precauciones nunca estaban de más. Podrían ser detenidos y afrontar una multa o incluso penas de cárcel en caso de delito recurrente. Pero era su lucha particular, por la libertad y por una afición que era mucho más que eso. Pedro admitía que el cine se había convertido, desde ese primer descubrimiento infantil, en una de las cosas más importantes de su vida.

La primera vez que acudió a esa sala, se enteró por un amigo de la red. Nadie se atrevía a comentarlo a personas que no fuesen de su confianza. Las proyecciones se hacían en horarios en los que el cine estaba aparentemente cerrado. Ese día empezó a la una de la madrugada. Pedro miró a su alrededor y contó veinte personas además de él. Lo habitual. Con tantas precauciones la asistencia nunca era muy numerosa. La cifra más alta que recordaba era de treinta asistentes. Como le ocurría siempre, los nervios de la entrada desaparecían en cuanto las luces se apagaban y empezaba la película. Su amor por el cine resultaba palpable en ese bálsamo que lo envolvía y le hacía olvidar la aridez de la normalidad, la rutina del día a día.

Todo iba como de costumbre, no se adivinaban problemas. Nadie sabía que un policía se había infiltrado hacía meses en el grupo que compartía esta información. Lo extraño fue que la redada no se produjo hasta finalizada la película. Dejaron que la disfrutaran sin interrupciones.

Pasaban de las doce de la noche, así que ya era 28 de diciembre, Día de los Inocentes. La mañana anterior se había aprobado la nueva ley que permitía la producción, emisión, publicidad y visionado, tanto público como privado, de pornografía. El cuerpo de policía de la Comisaría Nº 3, a la que correspondía la calle Andrés Mellado, donde se encontraba la sala de cine, decidió dedicar su particular broma del día de los inocentes a esta nueva ley tan esperada por muchos, entre ellos los propios policías. El susto de los detenidos duró la media hora que tardaron en salir hacia el furgón policial y llegar a la comisaría. Allí les sorprendió el estallido...

...de la apertura de varias botellas de champán con las que los recibieron los policías, a golpe de risas y palmadas en la espalda. Cualquiera pensaría que el Cuerpo, al completo, estaba en contra de la ley. Siempre les habían demostrado un pundonor a la hora de exigir su cumplimiento, que ahora quedaba sospechosamente en entredicho. A la mayoría de los “detenidos” le costó un buen rato creerse lo que veía y se fueron a sus casas rumiando la dudosa intención de aquella broma para pasar página.

Lucía Medina

octubre 2020